Czy możliwe jest dokonanie korekty podatku VAT, jeżeli sprzedaż została udokumentowana jedynie paragonami z kasy fiskalnej, a więc brak jest możliwości korekty ceny zapłaconej przez nabywcę?
W dniu 21 marca 2024 r. TSUE (Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) wydał wyrok w sprawie C-606/22.
Wyrok ten był następstwem wniesienia pytania prejudycjalnego, które zostało skierowane przez NSA po tym, gdy WSA w Bydgoszczy, w wyroku sygn. I SA/Bd 69/18, zgodził się z podatnikiem, że ma on prawo do zwrotu podatku VAT nadpłaconego w konsekwencji stosowania nieprawidłowej stawki podatku VAT.
W przedmiotowej sprawie organ podatkowy stanął na stanowisku, że brak jest podstaw do dokonania przez podatnika (spółkę) korekty sprzedaży udokumentowanej paragonami z kasy fiskalnej. Spółka nie poniosła bowiem ekonomicznego ciężaru podatku i jego zwrot skutkowałby bezpodstawnym wzbogaceniem po stronie spółki.
W ocenie organu podatkowego nienależnie naliczona kwota podatku VAT bezsprzecznie należy się temu, kto wartość tę utracił, a zatem tej osobie, która faktycznie poniosła ekonomiczny ciężar podatku, tj. klientowi ostatecznemu, któremu wydano paragon potwierdzający dokonanie zapłaty.
Reasumując, organ stwierdził, że dokonanie przez spółkę korekty stawki podatku przy sprzedaży na rzecz osób fizycznych zaewidencjonowanej wyłącznie za pomocą kas rejestrujących nie spowodowało powstania nadpłaty.
Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się TSUE, powołując się przy tym na art. 1, art. 2 i art.73 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 347, str. 1 z późn. zm. dalej: „Dyrektywa VAT”).
W punktach 30-33 wyroku TSUE wypowiedział się w kwestii prawa do skorygowania wartości podstawy opodatkowania i podatku należnego, w przypadku, gdy dokonana przez podatnika sprzedaż na rzecz konsumenta, z zawyżoną stawką VAT, została zarejestrowana za pomocą kasy rejestrującej i potwierdzona paragonami fiskalnymi, a nie fakturami VAT.
W ocenie TSUE przepisy art. 1, art. 2 i art.73 Dyrektywy VAT należy interpretować, w świetle zasad neutralności podatkowej, skuteczności i równego traktowania w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce organu podatkowego państwa członkowskiego, zgodnie z którą korekta należnego podatku VAT jest zakazana, w sytuacji, gdy dostawa towarów albo świadczenie usług nastąpiło przy zastosowaniu zawyżonej stawki VAT, ze względu na to, że z tytułu tych transakcji nie zostały wystawione faktury, lecz wydane paragony z kasy rejestrującej.
Organ podatkowy państwa członkowskiego mógłby podnieść zarzut bezpodstawnego wzbogacenia podatnika wyłącznie wtedy, gdyby po dokonaniu analizy ekonomicznej, uwzględniającej wszystkie istotne okoliczności wykazał, że ciężar finansowy podatku nienależnie pobranego spoczywający na tym podatniku został w całości zneutralizowany.
Zdaniem Trybunału, praktyka organu podatkowego danego państwa członkowskiego, czyniąca niemożliwym dokonanie takiej korekty, w sytuacji, gdy działalność gospodarcza prowadzona przez podatnika nie wiąże się z wystawianiem przez niego faktur, ale wydawaniem samych paragonów z kasy rejestrującej, bez uwzględnienia możliwości dokonania pełnej i dokładnej korekty deklaracji VAT w związku z odnośnymi transakcjami z wykorzystaniem w szczególności danych zapisanych w pamięci tej kasy rejestrującej, narusza zasadę skuteczności.
W odniesieniu do zasady równego traktowania, z orzecznictwa TSUE wynika, że podczas gdy naruszenie zasady neutralności podatkowej, która w dziedzinie VAT stanowi przełożenie zasady równego traktowania, może być rozważane jedynie pomiędzy konkurencyjnymi podmiotami gospodarczymi, to naruszenie ogólnej zasady równego traktowania może następować w dziedzinie podatków poprzez inne rodzaje dyskryminacji, dotyczące podmiotów gospodarczych, które niekoniecznie są konkurentami, lecz znajdują się w porównywalnej sytuacji pod innymi względami (patrz wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., C-38/16 i przytoczone tam orzecznictwo).
Polski podatnik, który zastosował 23% stawkę VAT, znalazł się w mniej korzystnej sytuacji niż jego bezpośredni konkurenci, którzy zastosowali obniżoną stawkę VAT w wysokości 8%, czy to z powodu całkowitego lub częściowego przerzucenia tej stawki na ceny tego podatnika, co wpłynęło na jego konkurencyjność w świetle cen stosowanych przez odnośnych konkurentów i w związku z tym, prawdopodobnie na wielkość jego sprzedaży, czy też z uwagi na zmniejszenie marży zysku podatnika w celu utrzymania konkurencyjnych cen. Uniemożliwienie dokonania skutecznej korekty byłoby tu sprzeczne z zasadą neutralności podatkowej.
Wyrok TSUE znalazł już swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, np.: Wyroki: NSA, sygn. I FSK 925/18 i sygn. I FSK 1225/18, z 26 czerwca 2024 r.
Na marginesie, gdyby nawet przyjąć, że podatnik bezpodstawnie się wzbogacił zawyżając stawkę VAT, której przecież nie może skorygować w stosunku do ostatecznych nabywców towarów lub usług, należałoby wyjaśnić, czy państwo polskie może zatrzymać podatek, który nie jest ustawowo należny – który nigdy nie powstał na podstawie ustawy.