W wyroku C-182/23 z dnia 11 lipca 2024 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) uznał, że transakcja wywłaszczenia gruntu rolnego w zamian za zapłatę odszkodowania, powinna podlegać opodatkowaniu VAT, jeżeli właścicielem tego gruntu jest rolnikiem będący podatnikiem VAT i działa w takim charakterze, nawet jeśli nie prowadzi on żadnej działalności w zakresie obrotu nieruchomościami.
Sprawa dotyczyła sytuacji polskiego rolnika (producenta mleka), który nabył grunty rolne w celu powiększenia prowadzonego przez siebie gospodarstwa. Transakcja ta nie podlegała opodatkowaniu VAT.
Decyzją wojewody, własność części przedmiotowych gruntów została przeniesiona na Skarb Państwa w celu realizacji inwestycji drogowych, z czym wiązała się wypłata odszkodowania.
Rolnik złożył wniosek o wydanie interpretacji podatkowej w celu ustalenia, czy otrzymane przez niego odszkodowanie powinno podlegać opodatkowaniu VAT i wbrew swojemu stanowisku, otrzymał odpowiedź twierdzącą.
Rolnik zaskarżył otrzymaną interpretację indywidualną, a Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: „WSA”) przyznał mu rację.
W uzasadnieniu WSA wyjaśnił, że skarżący nie podejmował żadnych czynności mających na celu sprzedaż gruntu, decyzja o wywłaszczeniu została podjęta niezależnie od jego woli, wywłaszczenie to nastąpiło zatem bez związku z działalnością gospodarczą i w konsekwencji rolnik nie działał tu w charakterze podatnika VAT.
Zgodnie z polskim orzecznictwem sam fakt bycia podatnikiem VAT nie stanowi koniecznej przesłanki opodatkowania transakcji VAT, w tym celu konieczne jest działanie w charakterze podatnika w ramach przedmiotowej transakcji, a beneficjent odszkodowania nie prowadził działalności w zakresie obrotu nieruchomościami.
Organ podatkowy wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: „NSA”). Natomiast NSA skierował następujące pytanie prejudycjalne do TSUE:
„Czy przepisy art. 9 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 2 lit. a) dyrektywy [VAT] nie stoją na przeszkodzie temu, aby uznać, że rolnik będący podatnikiem VAT na zasadach ogólnych, który dokonuje przeniesienia prawa własności działki gruntowej na rzecz Skarbu Państwa, w trybie wywłaszczenia w zamian za odszkodowanie w związku ze zmianą jej przeznaczenia na cele nierolnicze, jest podatnikiem obowiązanym do rozliczenia VAT z tej dostawy, tylko z uwagi na to, że działka ta wykorzystywana była dla celów działalności rolniczej podlegającej opodatkowaniu VAT?’
Przeniesienie prawa własności do towaru w zamian za odszkodowanie, z nakazu wydanego przez organ władzy publicznej lub w jego imieniu albo z mocy prawa stanowi na gruncie Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 347, str. 1 z późn. zm., dalej „dyrektywa VAT”) dostawę towarów. Wynika to z art. 14 ust. 2 lit a dyrektywy VAT.
Implementację powyższego do prawa polskiego stanowi art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361 z późn. zm.).
TSUE uznał, że w niniejszej sprawie rolnik działał jako podatnik VAT. Kryterium prowadzenia działalności gospodarczej zostało spełnione, gdyż przeniesiona została własność nieruchomości wykorzystywanych do działalności gospodarczej.
TSUE powołał się przy tym na wyrok z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. C-421/17.
W świetle powyższego na pytanie prejudycjalne odpowiedziano, że: „art. 2 ust. 1 lit. a) w związku z art. 14 ust. 2 lit. a) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że transakcja przeniesienia własności działek gruntu rolnego w trybie wywłaszczenia, w zamian za zapłatę odszkodowania właścicielowi tego gruntu, powinna podlegać opodatkowaniu VAT, jeżeli właściciel ten jest rolnikiem będącym podatnikiem VAT i działa w takim charakterze, nawet jeśli nie prowadzi on żadnej działalności w zakresie obrotu nieruchomościami i nie podjął żadnych działań w celu takiego przeniesienia.”
Natomiast, gdyby rolnik – czynny podatnik VAT – dokonywał transakcji prywatnie, a więc sprzedawał grunty, które nie były przez niego wykorzystywane do działalności, nie działałby w charakterze podatnika w tej konkretnej transakcji. Transakcja taka nie podlegałaby opodatkowaniu VAT (wyroki: z dnia 4 października 1995 r., sygn. C-291/92 i z dnia 8 marca 2001 r., sygn. C-415/98).