Miejsce opodatkowania VAT sprzedaży kursów online dla firm i osób prywatnych z UE

Spis treści:

Różne sposoby realizacji kursów online

Kursy online stały się w ostatnich latach bardzo popularne. Prawdopodobnie i Ty doceniasz możliwość uczenia się z domu lub z innego miejsca z dostępem do Internetu.

Nie musisz tracić czasu i pieniędzy na dojazdy, możesz siedzieć przed komputerem w dresie, piżamie lub czymkolwiek i pić własną herbatę, lub kawę.

Możesz w ten sposób przerabiać kursy organizowane przez zagraniczne firmy i uczelnie.

Możesz też sama, sam sprzedawać swoją wiedzę za pośrednictwem Internetu ludziom, którzy w realu nigdy nie mieliby szansy Cię spotkać i skorzystać z Twojej profesjonalnej wiedzy o raz zdolności dydaktycznych.

Kursy online mogą być realizowane w bardzo różnej formie. Mogą to być nagrania do samodzielnego odtworzenia w dogodnym dla kursanta czasie. Niekiedy kursy mają formę spotkań online w czasie rzeczywistym. Możliwe są też różne kombinacje, część zajęć w postaci nagrań, a inne w formie spotkań zdalnych. Czasami uczeń otrzymuje jakieś dodatkowe materiały szkoleniowe.

Kursy mogą być kupowane zarówno przez przedsiębiorców, jak i przez osoby indywidualne, które nie zakupują ich na potrzeby działalności gospodarczej, ale na potrzeby prywatne, na przykład dla realizacji swoich pasji i poszerzenia wiedzy.

Czy status nabywcy kursu ma wpływ na miejsce opodatkowania VAT?

Jeżeli dokonujesz sprzedaży kursów online, w pierwszej kolejności upewnij się, jaki jest status nabywcy na gruncie przepisów VAT.

Niemal wszystkie państwa Unii Europejskiej implementowały Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.

Piszę „niemal”, bo istnieją państwa i terytoria wyłączone z obowiązku implementacji Dyrektywy 2006/112/WE. Jakie to państwa i terytoria możesz przeczytać TUTAJ.

Jeżeli transakcja ma charakter transgraniczny, z makroekonomicznego punktu widzenia nie jest obojętne, do którego budżetu (do którego z państw członkowskich UE) wpłynie podatek. Ponadto VAT ma wpływ na ostateczną cenę towarów i usług będących przedmiotem transakcji w Unii Europejskiej. Gdyby towary i usługi opodatkowane były zawsze na terytorium kraju sprzedawcy, firmy z państw, w których stawki VAT są wysokie, byłyby na przegranej pozycji z powodu konieczności wkalkulowania podatku w cenę towaru lub usługi końcowej.

Rozwiązano te problemy poprzez opodatkowywanie transakcji w krajach, w których towary lub usługi są rzeczywiście konsumowane z zastosowaniem stawek przyjętych w tych krajach.

Trudno jednak wymagać, żeby osoby dokonujące zakupów na swój prywatny użytek rozliczały w swoim kraju podatek. Dlatego nieco inne zasady rozliczania podatku VAT dotyczą podatników prowadzących działalność gospodarczą, a inne mają zastosowanie do sprzedaży na rzecz konsumentów.

W odniesieniu do sprzedaży kursów na rzecz osób prywatnych (konsumentów), kluczowe jest też ustalenie, czy oferowane świadczenie stanowi usługę elektroniczną, czy usługę szkoleniową z udziałem człowieka (np. spotkania online), ponieważ od tego zależy miejsce świadczenia usług i zasady ich opodatkowania.

Sprzedaż kursów na rzecz podatników

W przypadku sprzedaży kursów online na rzecz podatników mających siedzibę poza terytorium Polski, usługa ta nie będzie podlegała opodatkowaniu w Polsce.

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 28b ust. 1 ustawy o VAT miejscem świadczenia usług na rzecz podatnika jest miejsce, w którym podatnik (usługobiorca) ma siedzibę działalności gospodarczej, a jeżeli usługi nabywane są na potrzeby stałego miejsca działalności innego niż siedziba, w tym innym miejscu.

Skąd masz wiedzieć, czy nabywca kursu jest podatnikiem?

Na potrzeby przepisów VAT regulujących miejsce świadczenia usług wprowadzono odrębną definicję podatnika. Zgodnie z art. 28a ustawy o VAT podatnikami są podmioty, które wykonują samodzielnie działalność gospodarczą, a także osoby prawne niebędące podatnikami, które są zidentyfikowane lub obowiązane do identyfikacji do celów podatku VAT lub podatku od wartości dodanej.

Podatnika, który prowadzi również działalność lub dokonuje transakcji nieuznawanych za podlegające opodatkowaniu dostawy towarów lub świadczenia usług zgodnie z zasadami dotyczącymi transakcji krajowych, uznaje się za podatnika w odniesieniu do wszystkich świadczonych na jego rzecz usług transgranicznych.

Za podatnika powinnaś, powinieneś uznać osobę lub firmę z Unii Europejskiej, która ma obowiązek zarejestrować się do systemu VIES (VAT UE).

Podatnikami będą więc nie tylko czynni podatnicy VAT, ale także podmioty zwolnione z VAT na gruncie przepisów krajowych, w tym wszelkiego rodzaju holdingi, fundacje rodzinne, organizacje non profit i wszelkie instytucje.

Jak wystawić fakturę na rzecz podatnika?

Jeżeli Twoje kursy online sprzedawane są dla nabywców z innych państw UE, masz obowiązek zarejestrowania się do celów VAT UE, który dotyczy zarówno czynnych, jak i zwolnionych podatników VAT. Otrzymasz numer VAT UE, uprawniający do wykonywania transakcji zagranicznych z kontrahentami z krajów Unii Europejskiej.

W praktyce będzie to Twój obecny numer NIP poprzedzony oznaczeniem literowym kraju.

Faktura dla kontrahenta z UE powinna zawierać numer VAT UE nabywcy oraz odbiorcy. Dla własnego bezpieczeństwa zweryfikuj podany Ci przez nabywcę numer VAT UE w wyszukiwarce VIES.

Ponieważ to nabywca będący podatnikiem, zobowiązany jest do rozliczenia podatku od wartości dodanej na zasadach obowiązujących w jego kraju, na fakturze nie wykazuj kwoty podatku oraz stawki VAT. W polu przeznaczonym do wskazania stawek podatku stosuje się najczęściej adnotację „np.” – nie podlega opodatkowaniu. Na fakturze muszą też znaleźć się wyrazy: „odwrotne obciążenie”.

Sprzedaż kursów online do samodzielnego odtworzenia na rzecz osób prywatnych

W przypadku sprzedaży na rzecz osób fizycznych niebędących podatnikami (konsumentów) należy odwołać się do przepisu art. 28k ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym miejscem świadczenia usług telekomunikacyjnych, usług nadawczych i usług elektronicznych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami jest miejsce, w którym podmioty te posiadają siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu.

Co istotne, w myśl art. 28k ust. 2 ustawy o VAT, przepis ust. 1 nie ma zastosowania, w przypadku gdy łącznie są spełnione następujące warunki:

1) usługodawca posiada siedzibę działalności gospodarczej, a w razie braku takiej siedziby – stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu, tylko na terytorium jednego państwa członkowskiego;

2) usługi, o których mowa w ust. 1, są świadczone na rzecz podmiotów niebędących podatnikami, posiadających siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium państwa członkowskiego, o którym mowa w pkt 1;

3) całkowita wartość usług, o których mowa w ust. 1, świadczonych na rzecz podmiotów, o których mowa w pkt 2, pomniejszona o kwotę podatku, nie przekroczyła w trakcie roku podatkowego ani w poprzednim roku podatkowym kwoty 10 000 euro lub jej równowartości wyrażonej w walucie krajowej państwa członkowskiego, o którym mowa w pkt 1, przy czym w przypadku usługodawcy posiadającego siedzibę działalności gospodarczej, a w razie braku takiej siedziby – stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu, tylko na terytorium kraju wyrażona w złotych równowartość kwoty w euro wynosi 42 000 zł.

Powyższe oznacza, że jeżeli posiadasz siedzibę działalności tylko w Polsce, sprzedaż kursów do samodzielnego odtworzenia na rzecz konsumentów z krajów UE do limitu sprzedaży w kwocie 42 000 zł będziesz opodatkowywać w Polsce, a po przekroczeniu tego limitu powinnaś, powinieneś zarejestrować się do procedury VAT-OSS i rozliczać w Polsce podatek VAT ze sprzedaży usług elektronicznych na rzecz konsumentów z innych niż Polska krajów UE według stawek obowiązujących w tych krajach (istnieje także możliwość zrezygnowania z rejestracji do VAT-OSS w Polsce, ale będzie to wymagało zarejestrowania się do VAT w każdym z krajów UE, w którym masz klientów będących konsumentami.  

Sprzedaż kursów realizowanych w formie spotkań zdalnych na rzecz osób prywatnych

Zgodnie z art. 28g ust. 2 ustawy o VAT, miejscem świadczenia usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz podobnych usług, takich jak targi i wystawy, oraz usług pomocniczych do tych usług, w tym świadczenia usług przez organizatorów usług w tych dziedzinach, świadczonych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami, jest miejsce, w którym ta działalność faktycznie jest wykonywana.

W myśl art. 28g ust. 3 ustawy o VAT, w przypadku gdy usługi, o których mowa w ust. 2, dotyczą działalności, która jest transmitowana lub w inny sposób udostępniana wirtualnie, miejscem świadczenia tych usług jest miejsce, w którym podmiot niebędący podatnikiem, na rzecz którego są świadczone te usługi, posiada siedzibę, stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu.

Oznacza to, że jeśli sprzedawane przez Ciebie kursy odbywają się w formie spotkań zdalnych z udziałem trenera (nauczyciela), bez względu na limit sprzedaży będziesz musiała, musiał opodatkować usługi w państwie siedziby nabywcy i ewentualnie możesz skorzystać z procedury VAT-OSS w celu uniknięcia konieczności rejestrowania się do VAT w państwie nabywcy.

Sprzedaż kursów online realizowanych w sposób „mieszany” na rzecz osób prywatnych

W sytuacji, gdy kilka świadczeń obejmuje z ekonomicznego punktu widzenia jedną usługę, usługa ta nie powinna być sztucznie dzielona dla celów opodatkowania VAT. Jeżeli zatem dwa lub więcej niż dwa świadczenia (lub czynności) dokonane przez podatnika na rzecz innego podmiotu są tak ściśle związane, że obiektywnie tworzą one w aspekcie gospodarczym jedną całość, której rozdzielenie miałoby sztuczny charakter, to wszystkie te świadczenia lub czynności stanowią jednolite świadczenie dla celów stosowania przepisów ustawy o VAT.

Jeżeli jednak w skład świadczonej usługi wchodzić będą czynności, które nie służą wyłącznie wykonywaniu czynności głównej, zasadniczej, lecz mogą mieć charakter samoistny, to wówczas nie ma podstaw dla traktowania ich jako elementu usługi kompleksowej.

Jeżeli sprzedawane przez Ciebie kursy online mają formę „mieszaną”, czyli są to kursy, gdzie część materiałów jest nagrana i przeznaczona do samodzielnego odtworzenia, a część jest realizowana poprzez spotkania w formie zdalnej, w pierwszej kolejności musisz ocenić, co jest podstawą świadczenia.

Jeżeli podstawowym świadczeniem jest nagrany kurs, zastosowanie znajdzie art. 28k ust. 1 ustawy o VAT (patrz część: „Sprzedaż kursów online do samodzielnego odtworzenia na rzecz osób prywatnych”).

Jeżeli podstawowym świadczeniem są spotkania w formie zdalnej, a nagrania do samodzielnego odtworzenia mają jedynie charakter pomocniczy, zastosowanie znajdzie art. 28g ust. 3 ustawy o VAT (patrz część: „Sprzedaż kursów realizowanych w formie spotkań zdalnych”).