Co Ci grozi, jeżeli skorygujesz sprzedaż z konsumenta na podatnika?

Konsekwencje korekty sprzedaży z konsumenta na podatnika zależą przede wszystkim od tego, czy ewidencjonujesz sprzedaż na kasie fiskalnej.

Jeżeli sprzedaż została zaewidencjonowana na kasie fiskalnej i paragon nie zawiera NIP nabywcy, to wystawiając do tego paragonu fakturę z NIP nabywcy, narażasz się na sankcję w postaci ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości 100% kwoty VAT  wykazanego na fakturze.

Sankcja ta nie ma zastosowania do sprzedaży niepodlegającej ewidencjonowaniu na kasie fiskalnej.

Z jakiego przepisu wynika zakaz korekty?

Zgodnie z art. 106b ust. 5 Ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2026 r. poz. 1263 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT, w przypadku sprzedaży zaewidencjonowanej przy zastosowaniu kasy rejestrującej potwierdzonej paragonem fiskalnym fakturę na rzecz podatnika podatku lub podatku od wartości dodanej wystawia się wyłącznie, jeżeli paragon potwierdzający dokonanie tej sprzedaży zawiera numer, za pomocą którego nabywca towarów lub usług jest zidentyfikowany na potrzeby podatku lub podatku od wartości dodanej.

Z powyższego wynika, że aby możliwe było wystawienie do paragonu faktury z numerem NIP nabywcy, ten sam numer NIP musi widnieć na paragonie, czyli już w momencie dokonywania zakupu nabywca powinien zadeklarować, że nie jest to zakup na cele prywatne, ale na cele związane z działalnością gospodarczą.

Wystawianie faktur z NIP do paragonów bez NIP nabywcy jest dopuszczalne, a więc wyłączone z zakresu art. 106b ust. 5 ustawy o VAT tylko w odniesieniu do paragonów za usługi taksówek osobowych, z wyłączeniem wynajmu samochodów osobowych z kierowcą.

Sankcja z art. 106b ust. 6 ustawy o VAT

Jeżeli skorygujesz sprzedaż z konsumenta na podatnika poprzez wystawienie faktury z NIP do transakcji uprzednio zaewidencjonowanej na kasie fiskalnej paragonem bez NIP, narażasz się przede wszystkim na ustalenie przez organ podatkowy dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości odpowiadającej 100% kwoty podatku VAT wykazanego na tej fakturze.

Przepisy art. 106b ustawy o VAT nie przewidują miarkowania wysokości dodatkowego zobowiązania podatkowego lub odstąpienia od jego ustalania.

Analogiczna sankcja, wynikająca z art. 109a ustawy o VAT grozi nabywcy, który z faktury wystawionej do paragonu bez NIP odliczy VAT naliczony. Na temat konsekwencji odliczenia VAT po stronie nabywcy możesz przeczytać we wpisie „Czy można odliczyć VAT z faktury bez NIP nabywcy?”.

Opisanych powyżej sankcji nie stosuje się w stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe.

Co więc jest alternatywą dla sankcji z art. 106b ust. 6 ustawy o VAT?

Wystawienie faktury z naruszeniem zakazu z art. 106b ust. 5 ustawy o VAT może potencjalnie zostać uznane za naruszenie przepisów dokumentacyjnych, co naraża sprzedawcę (lub osobę odpowiedzialną za sprawy finansowe w firmie) na odpowiedzialność na podstawie Ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2025 r. poz. 633 z późn. zm. dalej: KKS).

Czy brak NIP na paragonie można skorygować, jeśli wynika z pomyłki?

Po dokonaniu zakupu podatnik nie może ponownie dokonywać wyboru, czy dokonuje zakupu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, czy też występuje w charakterze konsumenta.

Jeżeli w momencie dokonywania zakupu dany podmiot występuje w charakterze konsumenta i nabywa określony towar lub usługę jako konsument, wówczas nie ma możliwości późniejszej zmiany tego charakteru zakupu.

Towar lub usługa nabyta na potrzeby osobiste nie może z czasem przekształcić się w zakup służący działalności gospodarczej z punktu widzenia VAT.

Nabywca w momencie realizowania zakupów dokonuje ich kwalifikacji jako związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W tym bowiem momencie określa czy dokonuje zakupów, działając w charakterze podatnika.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS), w wydawanych interpretacjach indywidualnych konsekwentnie prezentuje stanowisko, że brak numeru NIP na paragonie fiskalnym, niezależnie od przyczyny takiego stanu rzeczy, nie podlega korekcie.

Przykładowo w interpretacji indywidualnej z dnia 31 sierpnia 2026 r. sygn. 0113-KDIPT1-3.4012.636.2026.1.ALN, DKIS uznał, że brak NIP na paragonie oznacza, iż nabywca wystąpił przy zakupie jako konsument i nie może później zmienić charakteru zakupu na firmowy. Art. 106b ust. 5 ustawy o VAT wyklucza wystawienie faktury z NIP do paragonu bez NIP, niezależnie od przyczyny braku NIP.

Organ wyjaśnił, że nie można anulować sprzedaży z kasy ani stosować ewidencji korekt/zwrotów/reklamacji w celu usunięcia skutków błędnej identyfikacji statusu nabywcy. Potwierdził natomiast możliwość wystawienia faktury bez NIP do paragonu bez NIP, traktując sprzedaż jako dokonaną na rzecz konsumenta.

Do paragonu bez NIP sprzedawca może wystawić wyłącznie fakturę bez NIP.

W interpretacji indywidualnej z dnia 25 października 2024 r. DKIS uznał za niedopuszczalne skorygowanie paragonu bez NIP nabywcy, mimo że nabywcą nie była osoba fizyczna, ale instytucja. W uzasadnieniu organ wskazał, że: „W konsekwencji, do zaewidencjonowanej przez Panią za pomocą kasy rejestrującej, nawet pomyłkowo bądź w wyniku pośpiechu, sprzedaży na rzecz opieki społecznej tj. podmiotu gospodarczego, do paragonu dokumentującego tą sprzedaż bez NIP nabywcy, brak jest podstaw do korekty paragonu do „zera” w ewidencji oczywistych omyłek. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zgodnie z art. 106b ust. 5 ustawy, nie ma Pani również prawa do wystawienia do paragonu bez NIP nabywcy, faktury zawierającej ten NIP”.

Co na to sądy?

Sądy administracyjne podzielają stanowisko DKIS w zakresie bezwzględnego zakazu korekty paragonu bez NIP poprzez wystawienie faktury z NIP nabywcy, rozwijając jednocześnie wątki dotyczące wykładni językowej oraz zasady proporcjonalności przy nakładaniu sankcji.

Przykładowo WSA w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 października 2025 r. (sygn. I SA/Gd 562/25) podkreślił prymat wykładni językowej art. 106b ust. 5 ustawy o VAT: „Zdaniem składu orzekającego wykładnia językowa spornego art. 106b ust. 5, jak też innych cytowanych przepisów, na tle niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości: faktura na rzecz podatnika VAT może być wystawiona jedynie na podstawie wcześniej wystawionego paragonu fiskalnego, który zawiera numer NIP podatnika. Ustawa o VAT w żaden sposób nie dopuszcza zaistnienia sytuacji, w której możliwe byłoby dokonanie nabycia jako konsument, udokumentowanego paragonem fiskalnym, a następnie wystawienia do tego paragonu faktury VAT zawierającej numer identyfikujący podatnika na potrzeby tego podatku. Udokumentowanie sprzedaży na rzecz przedsiębiorcy będącego podatnikiem VAT, umożliwiające mu skorzystanie z prawa do odliczenia, może być dokonane na dwa sposoby: albo fakturą, albo paragonem z numerem NIP, do którego następnie zostanie wystawiona faktura. W judykaturze i doktrynie zgodnie podkreśla się prymat wykładni językowej.”

Korzystniejsze z perspektywy sprzedawcy stanowisko zajął WSA w Warszawie w wyroku z 23 kwietnia 2026 r. (sygn. III SA/Wa 2226/25).

Sąd przyznał, że wystawienie faktury z NIP do paragonu bez NIP narusza wymogi formalne, jednak nakładanie na sprzedawcę 100% sankcji VAT jest nieproporcjonalne, jeżeli transakcja faktycznie zaistniała, od początku dotyczyła tego samego podmiotu gospodarczego i nie występowało ryzyko obrotu tzw. porzuconymi paragonami.

Czy można dokonać korekty, jeśli sprzedaż nie podlega ewidencjonowaniu na kasie fiskalnej?

Jeżeli sprzedaż nie podlega ewidencjonowaniu na kasie fiskalnej, art. 106b ust. 5 i 6 ustawy o VAT nie mają do niej zastosowania. Interpretacje indywidualne DKIS potwierdzają, że po takiej sprzedaży można wystawić fakturę z NIP nabywcy.

Przykładowo interpretacja z dnia 25 listopada 2019 r. sygn. 0114-KDIP1-3.4012.399.2019.2.ISK, o którą wnioskodawca wystąpił w związku z wprowadzeniem po 31 grudnia 2019 r. art. 106b ust. 5 ustawy o VAT, dotyczy sytuacji sprzedaży biletów przewoźnika za pomocą biletomatów, zarówno na rzecz osób fizycznych, jak i przedsiębiorców. Płatności za bilety dokonywane są gotówkowo i bezgotówkowo, a sprzedaż nie podlega ewidencjonowaniu na kasie fiskalnej. DKIS uznał, że wnioskodawca będzie uprawniony do wystawienia faktury VAT do biletu mimo nieposiadania paragonu potwierdzającego dokonanie sprzedaży, gdyż art. 106b ust. 5 ustawy o VAT nie będzie miał zastosowania do sprzedaży zwolnionej z ewidencjonowania na kasie rejestrującej.

Podobnie w interpretacji z dnia 20 maja 2020 r. sygn. 0112-KDIL3-4012.98.2020.1.EW, która dotyczy sprzedaży biletów komunikacji miejskiej przez gminę. Sprzedaż biletów komunikacji miejskiej odbywa się przez pośrednika, który rejestruje wszystkie transakcje w swoim systemie biletowym. Gmina korzysta ze zwolnienia z obowiązku ewidencjonowania sprzedaży biletów na kasie rejestrującej. W takim stanie faktycznym DKIS uznał, że gmina jest zobowiązana do wystawienia faktury VAT na rzecz podatnika VAT, nawet jeżeli żądanie wystawienia faktury zostanie zgłoszone później niż w momencie zakupu. Przepis art. 106b ust. 5 ustawy o VAT, który wymaga, aby paragon potwierdzający sprzedaż zawierał numer NIP nabywcy, dotyczy wyłącznie sprzedaży zaewidencjonowanej na kasie rejestrującej. Ponieważ sprzedaż biletów komunikacji miejskiej przez Gminę jest zwolniona z obowiązku ewidencjonowania na kasie rejestrującej, przepis ten nie ma zastosowania.

Dlaczego sankcja nie dotyczy sprzedaży nierejestrowanej na kasie fiskalnej?

Głównym celem ustawodawcy była potrzeba uszczelnienia systemu podatku VAT oraz wyeliminowanie powszechnego, nieuczciwego procederu wyłudzania i obrotu tzw. pustymi fakturami.

Przed wprowadzeniem przepisów masowo dochodziło do sytuacji, w których konsumenci (osoby prywatne) po dokonaniu zakupu na stacjach paliw, w sklepach budowlanych czy lokalach gastronomicznych nie odbierali paragonów fiskalnych. Nieuczciwe podmioty lub pracownicy sprzedawców zbierali te porzucone paragony bez NIP, a następnie wystawiali do nich faktury VAT na „zaprzyjaźnione” firmy.

Gdy paragon nie zawierał numeru NIP, organy podatkowe nie miały technicznej możliwości zweryfikowania, czy faktura została wystawiona temu samemu podmiotowi, który faktycznie dokonał zakupu przy kasie, czy też bezpodstawnie wykorzystano paragon wydany anonimowemu konsumentowi.

Ustawodawca nie mógł wpisać do ustawy bezwzględnego zakazu odliczania VAT z samej faktury potwierdzającej realną transakcję (byłoby to sprzeczne z prawem unijnym). Wprowadził więc dwustronny mechanizm sankcyjny.

Nie jest więc tak, że wszystkie korekty paragonu są niedopuszczalne. Na temat możliwości korekty stawki VAT na paragonie wystawionym dla konsumenta możesz przeczytać we wpisie „Korekta VAT od sprzedaży udokumentowanej paragonem”.

Jak powinien postąpić sprzedawca, jeżeli już wystawił fakturę z NIP do paragonu?

Co jednak możesz zrobić, jeżeli Ty już wystawiłaś, wystawiłeś fakturę z NIP do paragonu z kasy fiskalnej, dokumentującego sprzedaż na rzez konsumenta.

Skoro faktura dokumentuje tę samą, rzeczywiście dokonaną transakcję, a wykazane na niej kwoty odpowiadają kwotom z paragonu, naruszenie art. 106b ust. 5 ustawy o VAT nie oznacza powstania drugiej sprzedaży ani obowiązku podwójnego wykazania podatku należnego.

Nie rekomenduję Ci pomniejszania sprzedaży wynikającej z raportu fiskalnego.

Wystawienie faktury nie stanowi zwrotu towaru albo, że usługa nie została zrealizowana. Jeżeli zatem pomniejszysz sprzedaż wynikającą z raportu fiskalnego, to działanie takie nie będzie potwierdzało rzeczywistego zdarzenia gospodarczego.

Wyglądałoby to tak, jakby transakcja nie doszła do skutku, a przecież to nie jest zgodne z prawdą w analizowanym przypadku.

Oczywiście może być tak, że towar rzeczywiście został zwrócony albo usługa nie została wykonana. Dokonaj wtedy odpowiedniej korekty. Jeżeli jednak takie korekty zdarzają Ci się często, przygotuj się na możliwość weryfikacji takiego stanu rzeczy i zgromadź wiarygodny materiał dowodowy.

Jeżeli wystawiłaś, wystawiłeś paragon dla konsumenta, a następnie fakturę do tego paragonu z NIP nabywcy,  nie rekomenduję Ci składania czynnego żalu. Czynny żal to, zgodnie z art. 16 § 1 KKS, zawiadomienie o popełnieniu czynu zabronionego na gruncie tej ustawy (przestępstwa lub wykroczenia skarbowego). Natomiast Twoją intencją nie jest uniknięcie tego rodzaju odpowiedzialności, ale sankcji nałożonej przepisem ustawy o VAT.

W związku z transakcją, która została udokumentowana paragonem (bez NIP) i następnie błędnie wystawiona została faktura z NIP nabywcy, za najwłaściwsze uważam zaewidencjonowanie tej faktury, jako faktury do paragonu. Wówczas nie wykażesz zawyżonego przychodu.

Niestety musisz się liczyć z obciążeniem Cię dodatkowym zobowiązaniem podatkowym za naruszenie zasad wystawiania faktur do paragonów.

Sankcja z art. 106b ust. 6 ustawy o VAT jest ustalana decyzją organu podatkowego. Nie ma natomiast żadnego przepisu, który nakazywałby podatnikowi informowanie organów podatkowych o wystawieniu faktury z naruszeniem art. 106b ust. 5 ustawy o VAT, ani możliwości samodzielnego ujęcia sankcji w rejestrze sprzedaży.

Podsumowanie

Nawet przy ewidentnej pomyłce sprzedawcy organy i sądy stoją na stanowisku, że niedopuszczalne jest skorygowanie numeru NIP poprzez wystawienie faktury z NIP do paragonu bez NIP.

Wystawienie faktury z NIP do paragonu bez NIP naraża sprzedawcę na sankcję w wysokości 100% VAT wykazanego na tej fakturze.

Sankcja nie ma natomiast zastosowania, jeżeli sprzedaż nie podlega ewidencjonowaniu na kasie fiskalnej.

Zapraszam Cię też do wysłuchania odcinka podcastu „VAT dla profesjonalisty” z 26.10.2026 r., w którym omawiam temat będący przedmiotem niniejszego wpisu. Odcinka możesz posłuchać w Spotify, Apple Podcasts i w innych aplikacjach podcastowych oraz YouTube (audio).

Jeżeli w ramach obsługi swojego klienta lub spółki analizujesz takie, albo podobne zagadnienie, zapraszam do kontaktu. Możesz (Ty lub Twoja organizacja) zlecić mi analizę konkretnego przypadku lub przygotowanie opinii podatkowej.

Źródła

Interpretacje indywidualne DKIS:

Wyroki WSA:

Wyroki NSA: